Το σπίτι του Μακρυγιάννη στο Αβορίτι

 26 Ιουλ 2019
Το θέμα του σπιτιού του Μακρυγιάννη στο Αβορίτι, ανέδειξε ο Παρασκευάς Μπακαρέζος το 2008 στο βιβλίο του “Εν Κροκυλείω Δωρίδος”. Την επόμενη περίοδο 2009-2013 που διετέλεσε πρόεδρος του ΔΣ του Συλλόγου καθάρισε  το μονοπάτι για τα χαλάσματα, τοποθέτησε πινακίδες  και διοργάνωσε επισκέψεις στην περιοχή. Για την ακριβή τοποθεσία γένησης του Μακρυγιάννη είχε παραθέσει στην ιστοσελίδα του τα παρακάτω στοιχεία:

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΑ ΧΑΛΑΣΜΑΤΑ

Εδώ θα παρουσιάσουμε τα στοιχεία που έχουμε για το ότι τα χαλάσματα στο Αβορίτι ήταν το σπίτι του Μακρυγιάννη. Η βασική μαρτυρία είναι η προφορική παράδοση. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι με τη φυγή της οικογένειας του Μακρυγιάννη χάθηκε η αναμνησή της από τη περιοχή. Ο Μακρυγιάννης πριν τη δεκαετία του 60 ήταν γενικά άγνωστος, πολύ δε περισσότερο στο τόπο της γέννησής του. Εδώ πρέπει να αναφέρουμε και ένα άλλο χαρακτηριστικό που παρουσιάζει το Κροκύλειο. Αποτελεί συνένωση πολλών μικρών οικισμών στο δεύτερο μισό του 19ου αιώνα. Ένας από αυτούς τους οικισμούς ήταν και το Αβορίτι. Το αποτέλεσμα αυτής της συνένωσης, όσον αφορά τη προφορική παράδοση, ήταν ότι οι οικογένειες στο Κροκύλειο που κατάγονταν από κάθε πρώην οικισμό ήταν και φορείς της «μικροπαράδοσης» της συγκεκριμένης περιοχής. Έτσι έμεινε στην οικογένεια Κούτουλα, με καταγωγή από το Αβορίτι, η γνώση ότι οι Κουτουλαίοι ή Κουτλαίοι αγόρασαν το χωράφι με το σπίτι του Μακρυγιάννη όταν η οικογένεια έφυγε. Το γεγονός ότι η οικογένεια του Μακρυγιάννη ξεχάστηκε αλλά η συγκεκριμένη συναλλαγή όχι, δίνει, κατά τη γνώμη μας, πρόσθετη δύναμη στο στοιχείο αυτό. Θέλουμε να τονίσουμε εδώ ότι η προφορική παράδοση αποτελεί ισχυρό ιστορικό εργαλείο. Το μεγάλο παράδειγμα το αποτελούν τα ομηρικά έπη που επιβεβαιώθηκαν από την αρχαιολογική σκαπάνη παρόλο που για αιώνες θεωρούνταν μύθοι.
Στη δική μας περίπτωση τη παράδοση αυτή μας τη μετέδωσε, μας έδειξε δε κάποτε και το συγκεκριμένο χάλασμα, η Παναγιώτα Κούτουλα-Μπακαρέζου, από τις τελευταίες Αβοριτιώτισσες. Είχε μάλιστα γεννηθεί και στο Αβορίτι κάτω από μια καρυδιά. Μας ανέφερε ότι το κτήμα το αγόρασε ο Κωνσταντίνος Κούτουλας ή Κούτλας αγωνιστής της Επανάστασης. Η φορέας της παράδοσης αυτής ήταν, σύμφωνα με όσους τη γνώριζαν, άκρως αξιόπιστο άτομο και από χαρακτήρα και από γνώσεις. Έχει σημασία να αναφέρουμε εδώ ότι το όνομα Κωνσταντίνος δεν υπάρχει στο σόι σε βάθος τριών γεννεών. Έρευνα στην Εθνική Βιβλιοθήκη επιβεβαίωσε το γεγονός. Ο Κωνσταντίνος Κούτουλας πολέμησε σε όλη τη διάρκεια του Αγώνα με τα σώματα της Δωρίδας. Επίσης αναφέρεται στο βιβλίου του Γ. Καψάλη για τη Δωρίδα του 1851, με βάση την τότε απογραφή του 1844, όπου στο χωριό Αβορίτι (υπήρχε ακόμα τότε) αναφέρεται ως ο σημαντικός του χωριού.
Υπάρχει και ένα ακόμη ενισχυτικό στοιχείο, γραπτό αυτή τη φορά. Σε επίσημο αντίγραφο συμβολαίου του 1866 ο Κωνσταντίνος Κούτουλας πουλάει στο γιο του Νικόλαο μέρος του χωραφιού στο Αβορίτι που το είχε ΕΞ ΑΓΟΡΑΣ. Η λεπτομέρεια αυτή ταιριάζει με τη προφορική παράδοση που αναφέρθηκε παραπάνω. Το συμβόλαιο αυτό παρουσιάζεται στο βιβλίο του Π. Α. Μπακαρέζου «Εν Κροκυλείω Δωρίδος», Αθήνα 2008.
Υπάρχει και δεύτερο πρόσωπο, που δεν είναι πλέον στη ζωή, που επιβεβαίωσε τη παραπάνω παράδοση, ενισχύοντάς την έτσι ακόμα περισσότερο.
Ακόμα ενισχυτικό στοιχείο είναι τα περί «γβάλας» (γουβάλας) του Μακρυγιάννη που αναφέρει ο Δ. Υφαντής στο βιβλίο του «Αγνάντια στο Κροκύλειο». Η γουβάλα είναι καρυδιά που κάνει μεγάλα καρύδια (γβάλες). Το κουφάρι αυτής της καρυδιάς υπήρχε μέχρι το 1925 περίπου στο κτήμα που είναι το σπίτι. Αυτό το έχουν αναφέρει και οι δύο φορείς της παράδοσης που είδαμε πρωτύτερα.
Άλλο στοιχείο είναι που δείχνει ότι το σπίτι είναι εκείνης της εποχής είναι οι διαστάσεις του που είναι οι τυπικές της εποχής εκείνης, σύμφωνα και με άλλα δύο σπίτια της εποχής στο Κροκύλειο. Οκτώ επί οκτώ τεκτονικοί πήχεις.
Επιπρόσθετο στοιχείο είναι ότι εκεί γύρω υπάρχουν μόνο δύο ακόμα σπίτια. Το ένα έπεσε πριν είκοσι χρόνια περίπου ενώ το άλλο στέκει ακόμα όρθιο. Επομένως το πιθανότερο είναι να είναι μεταγενέστερα. Είναι επίσης γνωστό σε ποιους ανήκαν και δεν υπάρχει κάποια παράδοση που να τα συνδέει με το Μακρυγιάννη. Επομένως και στατιστικώς τα ερείπια που απομένουν ως υπόλοιπο, είναι του σπιτιού του Μακρυγιάννη.
Εδώ μπαίνει ένα άλλο ζήτημα. Ο Μακρυγιάννης στα απομνημονευματά του αναφέρει ότι το Αβορίτι ήταν μικρό χωριό, πέντε οικογένειες. Δεν υπάρχουν όμως πέντε ερείπια σπιτιών στο Αβορίτι. Είναι προφανές ότι κάποιοι κατοικούσαν, πράγμα συνηθισμένο τότε, σε ταράτσες, πρόχειρα καταλύματα που μετά από λίγα χρόνια εγκατάλειψης δεν αφήνουν ίχνη. Ο Μακρυγιάννης έχει γράψει και ένα σχέδιο αυτοβιογραφίας όπου αναφέρει μια άλλη εκδοχή. Ότι το Αβορίτι ήταν ιδιοκτησία της οικογένειάς του. Επειδή δεν υπάρχει τέτοια παράδοση στο Κροκύλειο αυτή η αναφορά μπορεί να ερμηνευθεί, κατά τη γνώμη μας, ότι η οικογένειά του είχε σπίτι. Αυτό που αναδεικνύει η Αναπτυξιακή Εταιρεία Μόρνου. Είδαμε ότι το 1851 σημαντικός στο Αβορίτι ήταν ο Κούτλας που είχε αγοράσει το κτήμα της οικογένειας. Κατ’ αναλογία μπορούμε εύλογα να υποθέσουμε ότι και η οικογένεια του Μακρυγιάννη ήταν η σημαντική στο Αβορίτι και κατά συνέπεια είχε καλύτερο σπίτι, πετρόκτιστο. Υπάρχει γενικότερο θέμα με το Μακρυγιάννη γιατί στα γραπτά του αφήνει, ίσως σκόπιμα, αρκετά στοιχεία, ιδίως των πρώτων χρόνων της ζωής του, αδιευκρίνιστα. Μια ερμηνεία γιατί μπορεί να γίνεται αυτό μπορεί να βρεί ο αναγνώστης στο βιβλίο του Ν. Θεοτοκά «Μακρυγιάννης», οι Ιδρυτές της Νεότερης Ελλάδας, τα ΝΕΑ, Ιστορική Βιβλιοθήκη, Αθήνα 2010, και στη βιβλιογραφία που παρατίθεται εκεί.
Τα παραπάνω αποτελούν τα στοιχεία που υπάρχουν και που όλα δείχνουν ότι τα συγκεκριμένα ερείπια είναι του σπιτιού του Μακρυγιάννη.
Και μια τελευταία λεπτομέρεια. Ένα πρωινό του καλοκαιριού του 1864 από το σπίτι αυτό, όταν ιδιοκτήτης ήταν ο Κωνσταντίνος Κούτουλας, άρχισε μια αναγκαστική κατάσχεση που συνεχίστηκε την ίδια μέρα στο Κροκύλειο. Η έκθεση αναγκαστικής κατάσχεσης παρουσιάζεται στο βιβλίο «Εν Κροκυλείω Δωρίδος».


Ο Παρασκευάς προσπάθησε σε δική του ιδιοκτησία στο Αβορίτι, να κατασκευάσει σε μία μικρή κλίμακα, τον οικισμό και το σπίτι του Μακρυγιάννη προκειμένου να προσελκύσει επισκέπετες. Οι δύσκολες όμως καιρικές συνθήκες καθώς και τα άγρια ζώα όπως τα αγριογούρουνα, προκαλούσαν συνεχώς φθορές με αποτέλεσμα η προσπάθεια να μην ολοκληρωθεί ποτέ όπως θα ήθελε. 

Αναπαράσταση σε κλίμακα του σπιτιού του Μακρυγιάννη, τοποθετημένο στο φυσικό του χώρο (2015)

Επίσκεψη - Ξενάγηση στο Αβορίτι (2017)