Εκείνο το Σαββατοκύριακο του Αυγούστου 2013 στην Πενταγιού, το 15ο Αναπτυξιακό Συνέδριο της Ομοσπονδίας Συλλόγων Βορειοδυτικής Δωρίδας είχε μαζέψει κόσμο από όλη την περιοχή. Η Ελλάδα βρισκόταν στο απόγειο της κρίσης, και η συζήτηση εύκολα θα μπορούσε να είχε περιοριστεί στα συνηθισμένα: εγκατάλειψη της υπαίθρου, κατάρρευση υποδομών, δημογραφικό τέλμα.

Μέσα από τη μαυρίλα και την απελπισία που ακούγονταν στα πηγαδάκια πριν την έναρξη του Συνεδρίου, ξεπήδησε ένα όραμα.
Κάποιος είπε: «Έχουμε εδώ έναν θησαυρό που δεν τον βλέπουμε. Τα βουνά μας, τα Βαρδούσια, η Γκιώνα, είναι από τα πλουσιότερα σε χλωρίδα σημεία της Ευρώπης. Γιατί να μην το κάνουμε κέντρο ανάπτυξης;» Η ιδέα ήταν απλή στην έμπνευσή της, εξαιρετικά φιλόδοξη στην υλοποίησή της:
Ένας βοτανικός κήπος στην Πενταγιούς .

Κάποιοι άκουγαν με απορία, άλλοι χαρακτήρισαν τον εμπνευστή αιθεροβάμονα. Κι όμως, δώδεκα χρόνια μετά, στο όραμα αυτό έχουν μπει τα θεμέλια από πέτρα και χώμα – αν και του λείπει η ανάσα. Εκείνη η ανάσα που φυσάει από τα Βαρδούσια, χαϊδεύει τα χιονολίβαδα και χάνεται στις ρεματιές, που μυρίζει, τσάι, ρίγανη και θυμάρι – μνήμες αιώνων. Οι υποδομές στέκουν εκεί, πέτρα, ξύλο και όνειρο, περιμένοντας το τελευταίο βήμα. Ένα βήμα που, αν δεν είχαν χαθεί τα ελάχιστα χρήματα που απέμεναν για τη συλλογή, την τεκμηρίωση και την εγκατάσταση των Αρωματικών και Φαρμακευτικών Φυτών (ΑΦΦ), θα είχε σχεδόν ολοκληρωθεί. Κι εκείνα τα φυτά, τα αυθεντικά, τα μοναδικά, θα είχαν ήδη ριζώσει στο χώμα της Πενταγιούς, θα ανάπνεαν μαζί με τον τόπο.
Η Μακρά Πορεία: Από τη Σύλληψη στην Υλοποίηση

Τα επόμενα χρόνια, από το 2013 έως το 2017, ήταν μια περίοδος επίμονης δουλειάς. Η ιδέα ωρίμασε μέσα από επαφές με το Πανεπιστήμιο Πατρών. Ο Δρ. Γεώργιος Δημητρέλλος – ο άνθρωπος που πρώτος έθεσε την ιδέα σε εκείνο το ιστορικό συνέδριο – είχε ήδη ερευνήσει τη χλωρίδα της περιοχής και έδωσε την επιστημονική στέγη. Ο τότε Δήμαρχος Δωρίδας ανέλαβε να στηρίξει θεσμικά την πρωτοβουλία, ενώ ο Στέλιος Τσιώρης, Πρόεδρος του Συλλόγου Πενταγιωτών, κανόνισε τη συνάντηση με τον Υπουργό Αγροτικής Ανάπτυξης, Αθανάσιο Τσαυτάρη, στις 7 Μαρτίου 2014.

Εκείνη η συνάντηση έδωσε την πρώτη επίσημη αναγνώριση στο εγχείρημα. Ο ίδιος ο Υπουργός – καθηγητής γενετικής στη Γεωπονική Σχολή του ΑΠΘ – ενθουσιάστηκε, όπως μεταφέρθηκε, και πρότεινε να προστεθεί στον σχεδιασμό ένας σταθμός γεωπονικών συμβουλών για τους αγρότες της περιοχής – μια ιδέα που έδειχνε ότι το όραμα είχε αρχίσει να αποκτά στέρεο έδαφος.

Η πραγματική ώθηση ήρθε το 2017, όταν συνδέθηκε η πρωτοβουλία με τον Ελληνικό Γεωργικό Οργανισμό – ΔΗΜΗΤΡΑ (ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ) και το Ινστιτούτο Γενετικής Βελτίωσης και Φυτογενετικών Πόρων. Η Δρ. Ελένη Μαλούπα, επικεφαλής του Βαλκανικού Βοτανικού Κήπου Κρουσσίων, ανέλαβε να μεταφέρει την τεχνογνωσία της στη Δωρίδα. Μέχρι το τέλος του 2018, είχαν εκπονηθεί όλες οι βασικές μελέτες:

Με τις μελέτες υπό μάλης, προχώρησαν στο επόμενο βήμα: την εξεύρεση χρηματοδότησης. Στόχος ήταν το Πρόγραμμα Αγροτικής Ανάπτυξης (ΠΑΑ) 2014–2020, Μέτρο 19 «Στήριξη για Τοπική Ανάπτυξη μέσω του LEADER». Στις 8 Σεπτεμβρίου 2020, η Επιτροπή Διαχείρισης του Προγράμματος LEADER για την Π.Ε. Φωκίδας ενέκρινε ομόφωνα την ένταξη του έργου «Αναπλάσεις στην Τοπική Κοινότητα Πενταγιών». Ο συνολικός προϋπολογισμός ξεπέρασε τις 600.000 ευρώ.

Η είδηση ήταν ανακούφιση – απρόσμενη, αληθινή, πολυπόθητη. Κι από κει κι ύστερα, όλα πήραν τον δρόμο τους. Ξεκίνησαν τα μηχανήματα, οι μάστορες, οι εθελοντές. Σήμερα, η περίφραξη αγκαλιάζει το όνειρο, τα μονοπάτια χαράχτηκαν με μεράκι, κι εκείνη η δωρηθείσα οικία Γ. Γρίβα, που για χρόνια στέναζε άδεια, μεταμορφώθηκε σε πολυχώρο υποδοχής, εργαστήριο και βιβλιοθήκη.

Το όραμα, το μακρινό, ορθώθηκε – πέτρα, ξύλο, χώμα.

Μέσα στο χωριό. Όχι στην άκρη, ούτε στην αρχή. Μέσα στην καρδιά Του.

Δόθηκαν περιουσίες για να γίνει. Και στήθηκαν τρικλοποδιές για να μην γίνει.

Κι όμως, έφτασαν στο πιο κρίσιμο σημείο. Οι υποδομές υπάρχουν, αλλά ένας βοτανικός κήπος χωρίς φυτά είναι σαν τη δωρηθείσα οικία χωρίς ανθρώπους. Το τελευταίο στοίχημα είναι να γεμίσει ο χώρος με ζωή – και αυτό δεν είναι μια απλή φύτευση. Είναι μια επιστημονική αποστολή διάσωσης και τεκμηρίωσης της φυτικής κληρονομιάς της περιοχής.

Ας σταθούμε λίγο στην επιστημονική διάσταση. Σύγχρονες οικολογικές μελέτες δείχνουν ότι η αυξημένη φυτική ποικιλότητα – όπως αυτή που χαρακτηρίζει τα Βαρδούσια – οδηγεί σε μεγαλύτερη παραγωγή και ποικιλία πτητικών οργανικών ενώσεων (VOCs). Οι ενώσεις αυτές αποτελούν βασικό μηχανισμό «χημικής επικοινωνίας» μεταξύ φυτών, ρυθμίζοντας αλληλεπιδράσεις με έντομα και παθογόνα και ενισχύοντας τη σταθερότητα των οικοσυστημάτων. Έτσι, ο Βοτανικός Κήπος Πενταγιού δεν λειτουργεί μόνο ως χώρος καταγραφής ειδών, αλλά ως πεδίο κατανόησης της ίδιας της οικολογικής λειτουργίας: ένα σημείο όπου η βιοποικιλότητα μετατρέπεται σε γνώση.

Ως δασοπόνος, γνωρίζω ότι η συλλογή από τη φύση, χωρίς σχέδιο και πιστοποίηση, αποτελεί παράβαση του Δασικού Κώδικα (Ν.Δ. 86/1969), του Π.Δ 67/1981 και του Νόμου 1650/1986, Ν. 4042/2012. Εδώ όμως δεν μιλάμε για αρπακτική συλλογή. Μιλάμε για την παραγωγή πιστοποιημένου πολλαπλασιαστικού υλικού – ένα μοντέλο που μπορεί να γίνει πρότυπο για ολόκληρη τη χώρα.

Η μεθοδολογία είναι αυστηρή:

Η Ελλάδα κατατάσσεται στα «θερμά σημεία» βιοποικιλότητας του πλανήτη, φιλοξενώντας περισσότερα από 6.000 αυτοφυή taxa – σχεδόν το 50% των φυτικών ειδών ολόκληρης της Ευρώπης. Παράλληλα, η παγκόσμια αγορά ΑΦΦ γνωρίζει εντυπωσιακή άνθηση: ξεπερνά τα 150 δισεκατομμύρια ευρώ ανά έτος, με ρυθμούς ανάπτυξης 8–10% ετησίως. Η ζήτηση για πιστοποιημένα, ιχνηλάσιμα και υψηλής ποιότητας φυτά αυξάνεται ραγδαία.

Κι όμως, εισάγουμε βότανα που θα μπορούσαμε να παράγουμε, ενώ σπάνια είδη εξακολουθούν να συλλέγονται ανεξέλεγκτα. Σε αυτό το κενό καλείται να παρέμβει ο Ορεινός Βοτανικός Κήπος Δωρίδας. Δεν είναι απλώς ένας εκθεσιακός χώρος – είναι ένας πυρήνας τεκμηριωμένης, βιώσιμης και καινοτόμου ανάπτυξης. Μέσα από τη συστηματική συλλογή, ταξινόμηση, μοριακή πιστοποίηση και αναπαραγωγή, θα παράγει πολλαπλασιαστικό υλικό γνωστής γενετικής ταυτότητας, δίνοντας στους αγρότες της Δωρίδας τη δυνατότητα να στραφούν σε πιστοποιημένες καλλιέργειες ΑΦΦ υψηλής προστιθέμενης αξίας. Όχι συλλογή από τη φύση – οργανωμένη, νόμιμη, βιώσιμη καλλιέργεια.

Ο Δρ. Γιώργος Δημητρέλλος το είπε τότε με έναν τρόπο που δεν ξεχνιέται: «Αν φυτέψουμε τη Δωρίδα – από τα Τριζόνια μέχρι την Αρτοτίνα και από τις Καρούτες μέχρι τη Μηλιά – όλα τα χωράφια και τα μπαΐρια με Αρωματικά και Φαρμακευτικά Φυτά (ΑΦΦ), δεν φτάνουν να καλύψουν τις ανάγκες της Ελλάδας σε βότανα». Μπορεί να ακούγεται υπερβολικό, αλλά μέσα σε αυτή την υπερβολή κρύβεται όλο το νόημα: αυτό που φτιάχνεται εδώ δεν είναι ένας κήπος. Είναι μια αλλαγή κλίμακας για την τοπική οικονομία. Είναι η πρώτη ύλη που από εισαγόμενη μπορεί να γίνει εξαγώγιμη, πιστοποιημένη, δική μας. Είναι τα χωράφια που ξαναπαίρνουν ζωή, τα μπαΐρια που ξαναμυρίζουν δενδρολίβανο και φλυσκούνι, οι άνθρωποι που μένουν στον τόπο τους γιατί η γη τους πια μπορεί να τους θρέψει.Το Έργο: Τι κατασκευάστηκε και τι σχεδιάστηκε

Ο Ορεινός Βοτανικός Κήπος Δωρίδας σχεδιάστηκε σε συνολική έκταση 9.332,74 τ.μ. και απαρτίζεται από τέσσερις πόλους ενδιαφέροντος, που δρουν συμπληρωματικά ως ένα ενιαίο σύνολο:

• Πόλος Α (1.124,83 τ.μ.): Η δωρηθείσα οικία Γ. Γρίβα μετατράπηκε σε πολυχώρο υποδοχής, ερμπάριο και εργαστήριο βοτάνων. Εκεί στεγάζεται η επιστημονική τεκμηρίωση.
• Πόλος Β1 (3.437,07 τ.μ.): Ο κεντρικός κήπος με τις οργανωμένες θεματικές ενότητες φυτεύσεων, υπαίθριους χώρους συνάθροισης, καθιστικά, πέργκολα και φωτισμό.
• Πόλος Β2 (1.410,94 τ.μ.): Πιλοτικές καλλιέργειες επιλεγμένων ειδών, κυρίως μικρών καρπών του δάσους.
• Πόλος Β3 (3.357,90 τ.μ.): Χώρος για την επιτόπου (in situ) προστασία αυτοφυών φυτικών ειδών.

Η ολοκλήρωση του κήπου δεν είναι το τέλος, αλλά η αρχή. Η πραγματική επιτυχία κρίνεται από τη βιωσιμότητά του – την ικανότητά του να αναπτύσσεται και να εμπνέει δράσεις πέρα από την Πενταγιού.

Σκεφτήκαμε έξω από τα τείχη (out of the box – αγγλιστί): έναν ακτινωτό σχεδιασμό. Στο κέντρο βρίσκεται ο Ορεινός Βοτανικός Κήπος της Δωρίδας (στην Πενταγιού), όπου θα στεγάζεται το ερμπάριο, τα εργαστήρια, η τράπεζα DNA – όλη η επιστημονική τεκμηρίωση που χρειάζεται ένας ζωντανός οργανισμός για να σταθεί.

Από εκεί, σαν ακτίνες που ξεκινούν από έναν πυρήνα ζωής, τα πιστοποιημένα φυτά θα ταξιδεύουν προς τα χωριά που επιλέγουν να συμμετάσχουν. Το καθένα θα φιλοξενεί τον δικό του μικρό κήπο, με το δικό του θέμα, αλλά όλα θα ζουν από την ίδιο ρίζα. Έτσι, η Δωρίδα δεν θα αποκτήσει έναν βοτανικό κήπο – θα γίνει η ίδια ένας διάσπαρτος, ζωντανός βοτανικός κήπος, με την Πενταγιού να χτυπά ως καρδιά του δικτύου.

• Στην Αρτοτίνα, ένας κήπος με τα φυτά των χιονολίβαδων και τα ενδημικά των ψηλών κορυφών.
• Στο Αλποχώρι, ένας κήπος που θα διασώζει παλιές ορεινές ποικιλίες οπωροφόρων δέντρων – μια γεύση από τον «κήπο του Αλή» (Αλή-Μποχώρ) που έδωσε το όνομά του στο χωριό.
• Στο Κουπάκι, κήπος αφιερωμένος στα βότανα της χαμηλής ζώνης.
• Στο Κροκύλειο, κήπος με τα φυτά των ξηρών, ασβεστολιθικών πλαγιών.
• Στο Λιδωρίκι, κήπος για την παρόχθια και υγρότοπη βλάστηση, αξιοποιώντας την εγγύτητα με τον Μόρνο.
• Στο Ευπάλιο, κήπος με έμφαση στη μεσογειακή μακκί (1) και την παραθαλάσσια βλάστηση.
• Στο Γαλαξίδι, κήπος για την αμμόφιλη και παραθαλάσσια επίσης βλάστηση.

Και σε κάθε χωριό που θα εκδηλώσει ενδιαφέρον, με την κατάλληλη μελέτη και υποδομή. Η προϋπόθεση είναι σαφής: κάθε χωριό που θέλει να συμμετάσχει πρέπει πρώτα να κατασκευάσει τον δικό του μικρό κήπο, ακολουθώντας τις προδιαγραφές και με την επιστημονική επίβλεψη του ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ (αρχιτεκτονική τοπίου, καταλληλόλητα ειδών, σήμανση κλπ). Μόνο τότε θα μεταφερθούν τα φυτά από τη μητρική συλλογή της Πενταγιούς, συνοδευόμενα από εκπαίδευση των κατοίκων.

Αυτό που κάνει τον ΟΒΚΔ μοναδικό – όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά και στα Βαλκάνια – είναι ο χαρακτήρας του. Δεν είναι ένας τυπικός βοτανικός κήπος πόλης. Είναι ορεινός, αλπικός, ένας χώρος που σέβεται & αναπαράγει το φυσικό περιβάλλον της Ρούμελης, με βράχους, νερά, διαβαθμίσεις υγρασίας, όπως αυτές που περιγράφονται στη διδακτορική διατριβή του Ανδρέα Βλάχου για την οικολογία των Βαρδουσίων.
Αντλείται έμπνευση από κορυφαία παραδείγματα, όπως ο Βασιλικός Βοτανικός Κήπος του Εδιμβούργου.

Αλλά εδώ, η ιστορία είναι δική μας. Εκείνη η μητέρα-αγρότισσα που γνώριζε τα βότανα καλύτερα από κάθε βιβλίο, που ξημέρωνε με το καλάθι στο χέρι, που ήξερε το χορτάρι για τον βήχα, το αφέψημα για τον ύπνο, τη ρίγανη για το φαγητό – η σοφία της πέρασε από στόμα σε στόμα, γεννιά με γεννιά. Ο Βοτανικός Κήπος δεν κάνει τίποτε άλλο από το να γράψει αυτή τη γνώση με τα σύμβολα της επιστήμης, να την κάνει εργαστήριο, τεκμήριο, παρακαταθήκη. Γεφυρώνει τη λαϊκή μνήμη με τη σύγχρονη έρευνα.

Η ελληνική επιχειρηματικότητα έχει ήδη αρχίσει να χαράζει τον δρόμο.

Διαβάζοντας τις καλές πρακτικές, σκεπτόμαστε ότι η δημιουργία προϊόντων όπως το "Pentayiou Alpine Tea©" ή "Vardousia Herbs©" δεν είναι απλώς εμπορική δραστηριότητα. Είναι εφαρμογή της βιοποικιλότητας στην τοπική οικονομία, συνδέοντας την επιστήμη με την παραγωγή. Και η μοριακή ταυτοποίηση (DNA barcoding) των ενδημικών φυτών αποτελεί το κλειδί που καθιστά τα προϊόντα αυτά γενετικά τεκμηριωμένα, μοναδικά και υποψήφια για κατοχύρωση ΠΟΠ/ΠΓΕ, εξασφαλίζοντας έτσι και νομική προστασία.

*Νομοθετικό πλαίσιο: Σύμβαση για τη Βιολογική Ποικιλότητα (CBD) – Ν. 3937/2011 – Πρωτόκολλο Ναγκόγια – Κανονισμός (ΕΕ) 511/2014 – Εκτελεστικός Κανονισμός (ΕΕ) 2021/228 – Ν. 1564/1985 – GrBOL*
Και δεν είναι τυχαίο ότι η APIVITA έχει ήδη δείξει ενδιαφέρον.

Ο Ορεινός Βοτανικός Κήπος Δωρίδας δεν είναι απλά ένα έργο υποδομής. Είναι ένα σύμβολο αντίστασης στην εγκατάλειψη, ένα στοίχημα με το μέλλον. Η ολοκλήρωσή του χρειάζεται την ενεργή συμμετοχή όλων:

• Της Τοπικής Κοινωνίας: Να αγκαλιάσει και να αγαπήσει τον κήπο, να συμμετέχει στη λειτουργία του, να δει σε αυτόν μια ευκαιρία για νέες δραστηριότητες.
• Των Φορέων: Η Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας, ο Δήμος Δωρίδας, η Αναπτυξιακή Φωκική καλούνται να συντονιστούν για να καλυφθεί το χρηματοδοτικό κενό.
• Των Επιστημονικών Ιδρυμάτων: Το Πανεπιστήμιο Πατρών, το Αριστοτέλειο, το Γεωπονικό, ο ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ έχουν ήδη συμβάλει καθοριστικά. Η συνέχιση της συνεργασίας είναι ζωτική.
• Των Ιδιωτών και Επιχειρήσεων: Οι απόδημοι, οι επιχειρήσεις, κάθε πολίτης που πιστεύει στη δύναμη της γνώσης και της φύσης, μπορούν να στηρίξουν το έργο.

Το ταξίδι που ξεκίνησε το 2013 σε ένα αναπτυξιακό συνέδριο, πέρασε από διαδρόμους υπουργείων, εργαστήρια, μελέτες, χρηματοδοτικές εγκρίσεις, και λούστηκε με αγωνίες και άγχη. Σήμερα φτάνει στην τελική ευθεία. Οι υποδομές στέκουν εκεί – το περίβλημα έτοιμο, η καρδιά όμως ακόμα χτυπά ασθενικά. Ο κήπος περιμένει να γεμίσει με τη χλωρίδα της Ρούμελης, να τον συντροφεύει η πανίδα που θα βρει εδώ καταφύγιο, να τον ζωντανέψουν οι επισκέπτες που θα έρθουν να γνωρίσουν τον πρώτο ορεινό βοτανικό κήπο των Βαλκανίων.

Κυρίως όμως προσδοκά τα βήματα των φοιτητών που θα ξεδιπλώνουν τις εργασίες τους ανάμεσα στα φυτά, η παρουσία των καθηγητών που θα μετατρέπουν τον κήπο σε ζωντανό εργαστήριο γνώσης. Κι ύστερα, όταν ο ήλιος χαμηλώσει, η θεωρία θα κατέβει από το πεδίο στην πλατεία, κι έτσι τα άδεια πανδοχεία και τα σιωπηλά ως τότε καφενεία των χωριών θα ζωντανέψουν, καθώς οι κουβέντες των φοιτητών θα γίνουν ένα με τις διηγήσεις των γερόντων γύρω από τα μαρμάρινα τραπέζια κάτω από τα υπεραιωνόβια πλατάνια. Μέσα από αυτό το αντάμωμα, η έρευνα βγαίνει από τα χαρτιά και μπολιάζει την τοπική κοινωνία. Δεν είναι πια μόνο τα φυτά που καρπίζουν· παίρνει πνοή ολόκληρη η παράπλευρη δραστηριότητα της περιοχής.

Όταν η επιστήμη κάθεται στο ίδιο τραπέζι με τον ντόπιο, η γνώση μετατρέπεται στον πιο αληθινό μοχλό ανάπτυξης για το μέλλον του τόπου – ζωντανεύει, αλληλοεπιδρά, γίνεται κτήμα όλων.
Το ερώτημα είναι απλό: θα αφήσουμε αυτό το όραμα να μαραζώσει στο τελευταίο εμπόδιο, ή θα ενώσουμε τις δυνάμεις μας για να το ολοκληρώσουμε;
Η απάντηση, πιστεύουμε, είναι δεδομένη.

Το όνειρο δεν είναι απλώς ένας ακόμη κήπος.
Είναι όραμα για να ξαναδούμε τον τόπο μας ζωντανό.

Το όραμα είναι απλό και συνάμα τολμηρό: να μετατραπεί η Δωρίδα σε έναν διάσπαρτο, ζωντανό βοτανικό κήπο. Με κέντρο την Πενταγιού – εκεί όπου στεγάζεται το ερμπάριο, τα εργαστήρια, η τράπεζα DNA, όλη η επιστημονική τεκμηρίωση – και από εκεί, σαν ακτίνες που ξεκινούν από έναν πυρήνα ζωής, τα πιστοποιημένα φυτά να ταξιδεύουν προς κάθε χωριό που αποφασίζει να συμμετάσχει.

Οι στόχοι είναι τόσο επιστημονικοί όσο και ανθρώπινοι:

• Να διασωθεί η μοναδική χλωρίδα των Βαρδουσίων και της Γκιώνας, τεκμηριώνοντάς την με σύγχρονα μέσα – ερμπάριο, τράπεζα DNA, μοριακή πιστοποίηση – ώστε να μην χαθεί ούτε ένα είδος από τη μνήμη του τόπου.
• Να δοθεί στους αγρότες της Δωρίδας η δυνατότητα να στραφούν σε πιστοποιημένες καλλιέργειες αρωματικών και φαρμακευτικών φυτών, αντικαθιστώντας την αρπακτική συλλογή με μια βιώσιμη, νόμιμη και κερδοφόρα γεωργία που σέβεται το δάσος.
• Να γίνει ο κήπος πόλος έλξης για φοιτητές και καθηγητές, ώστε να μετατραπεί σε ζωντανό εργαστήριο γνώσης – και τα βήματά τους να ζωντανέψουν τα πανδοχεία, τα καφενεία, παρασέρνοντας σε αυτή την αναζωογόνηση και ολόκληρη την τοπική αγορά.
• Να δημιουργηθεί ένα δίκτυο μικρών βοτανικών κήπων σε όλη τη Δωρίδα, όπου κάθε χωριό θα αναλάβει να φροντίσει ένα κομμάτι της κοινής κληρονομιάς, αποκτώντας ταυτόχρονα έναν λόγο ύπαρξης και μια νέα προοπτική.
• Να αποδειχθεί ότι ένα μικρό χωριό, με επιμονή, επιστήμη και συλλογική δράση, μπορεί να γεννήσει ένα έργο εθνικής σημασίας – τον πρώτο ορεινό βοτανικό κήπο των Βαλκανίων.

Αυτό που ξεκίνησε ως μια φωνή μέσα σε μια γεμάτη αίθουσα, σε εκείνο το συνέδριο του 2013, σήμερα έχει ορθώσει ανάστημα. Αυτό που του λείπει ακόμα είναι εκείνη η βαθιά, αθόρυβη πνοή που φυσάει από τα Βαρδούσια και μυρίζει τσάι του βουνού (Sideritis raeseri), που κατεβαίνει από τη Γκιώνα με την αγκαλιά της γεμάτη θυμάρι (Thymus longicaulis) και ρίγανη (Origanum vulgare subsp. Hirtumη), κουβαλώντας μέσα της μνήμες αιώνων. Έμεινε η πνοή – κι η θέληση να την αφήσουν να μπει μέσα, να γεμίσει τα μονοπάτια, να ριζώσει μαζί με τα φυτά. Το όραμα δεν είναι μακρινό. Είναι εδώ, στα θεμέλια, στα μονοπάτια, στα παγκάκια του με τους ηλικιωμένους που περιμένουν να πουν ιστορίες στα εγγόνια τους τα Αυγουστιάτικα βράδια, στις ρίζες που περιμένουν να απλωθούν, στα αηδόνια, τους κοκκινολαίμηδες, τα κοτσύφια που θα συντροφεύουν τους επισκέπτες.

Σημείωση: Το άρθρο αυτό γράφτηκε με σκοπό την κινητοποίηση. Ως δασοπόνος, έχω χρέος να πω ότι η προστασία και η αξιοποίηση του δασικού πλούτου δεν είναι πολυτέλεια – είναι ευθύνη. Κάθε συμβολή, κάθε διάχυση της ιδέας, κάθε νέα συνεργασία, είναι πολύτιμη.
Ας μην κλείνουμε τα μάτια. Τα βουνά μας, τα Βαρδούσια, η Γκιώνα, δεν απειλούνται μόνο από την εγκατάλειψη. Τις κορυφογραμμές χαράζουν ανεμογεννήτριες, τις ρεματιές πληγώνουν ανοιχτές χωματερές, αλλάζουν, βιάζουν το τοπίο χωρίς να μας ρωτούν – και κανείς δεν λογοδοτεί. Οι Ν. 4042/2012, Ν. 1650/1986, ο Δασικός Κώδικας – ας μην μένουν ανενεργοί (*). Η εθελοτυφλία απέναντι στους παραβάτες είναι συνενοχή.

Ο Βοτανικός Κήπος δεν είναι ένα αποκομμένο στολίδι – είναι ένα μήνυμα ότι η φύση μπορεί να γίνει ανάπτυξη, όταν τη σεβόμαστε. Γιατί αν δεν προστατέψουμε το περιβάλλον που φιλοξενεί τα φυτά μας, ποιος κήπος θα μείνει όρθιος;

Εκτός της οικίας Γ. Γρίβα Για τον Βοτανικό Κήπο Δωρίδας στην Πενταγιού, προσέφεραν τα οικόπεδα και αγροτεμάχιά τους οι κάτωθι οικογένειες :

Α: ΕΝΤΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΥ 
1. Οικογένεια Χρήστου Κλώτσα αδελφές Σοφία και Λυδία Κλώτσα
2. Κική Ζηκογιάννη
3. Οικογένειες Χριστίνας και Κυριάκου Σαμπατακάκη

Οι εκτάσεις εντός οικισμού έχουν περιληφθεί επίσημα στο LEADER Ανάπλαση ορεινού οικισμού Πενταγιών Δωρίδας. Οι εκτάσεις εκτός οικισμού έχουν γίνει αποδεκτές για πειραματικές καλλιέργειες και βρίσκονται τυπικά εκτός LEADER.